LECTORAAT CHANGE MANAGEMENT – De Haagse Hogeschool

Via onzekerheid naar creatie en vernieuwing
Welkom in de leerexpeditie Onzekerheidsvaardigheid! In oktober gaan we van start met de leerexpeditie. We hebben nog een paar plekken vrij, dus schrijf je in via onderstaande link!

Vernieuwing kan je niet uitbesteden
We willen wel vernieuwing, maar er is in de organisatie weinig ruimte voor de chaos of onzekerheid die daar ook bij hoort. In de leerexpeditie gaan we in vier bijeenkomsten, tezamen met professionals werkzaam in organisaties, aan den lijve uitvinden welke dilemma’s en vragen we tegenkomen als we werkelijk tot vernieuwing willen komen in de context van organisaties. Daarmee is ook de uitnodiging aan de deelnemers in de expeditie: kan je jezelf als de vernieuwing zien, waardoor jij daar uiteindelijk ook jouw organisatie mee beïnvloedt? Welke voorwaarden en manieren van werken kunnen we jullie bieden om op zo’n manier met elkaar te kunnen zijn?

Werken met dat wat onzeker is, is niet voor mietjes zou je kunnen zeggen. Ik kwam hier zelf weer achter tijdens het voorbereiden van de leerexpeditie ‘Onzekerheidsvaardigheid’.
Tijdens één van de teambijeenkomsten ter voorbereiding op de leerexpeditie toonde een ‘messy’ spanning zich in mij en buiten mij. Ik verloor mijn vertrouwen in dit onderzoeksproject, in mijn teamgenoten, in mijzelf. Social desginer Oukje maakte aantekeningen toen ik in tranen mijn verhaal deed en plaatste verschillende zinnen en woorden die gezegd werden in een ordentelijk rij, een selectie[1]:

Ben jij blij met mij?

Ik ben bang dat jij eruit stapt

Ik hoor dat jij niet wilt

Jij pakt nu mijn rol

Ik voel niet wat jij voelt

Ik weet niet waar ik aan moet voldoen

Ik moet output leveren

Waar werk ik aan?

Vind ik dit het waard?

Ik heb een idee van hoe iets eruit moet zien

Happy camp

Infographic door social designer bij TwynstraGudde, Oukje van Merle

Krachtenveld
De woorden die ik uitte in het team zijn de optelsom van de spanning van maanden. Als ik mijn werk als kunstenaar doe, voel ik me vrij om ‘het onzekere’ en ‘slordige en onzuivere’ in te sluiten. Ik durf me over te geven aan ‘het autonome proces’. Het nieuwe kan ontstaan omdat ik in mijn rol als kunstenaar ook toesta dat wat ik doe ‘een eigen leven gaat leiden, los van het idee van mij als kunstenaar zelf’ (een autonoom proces)[2]. In de performancecontext en de spelregels die in dat moment gelden, is er de vrijheid om te experimenteren en om alle informatie die daardoor naar boven komt te waarderen en het oordeel uit te stellen. Als ik deze manier van zijn en werken plaats in de context van mijn contract van de organisatie waar ik voor werk, kom ik op een enorme spanning te staan.

Ik word al vanaf januari betaald voor het opzetten van deze expeditie vanuit mijn rol als kunstenaar onderzoeker voor het lectoraat Change Management van de Haagse Hogeschool. Ik voel een loyaliteit om ook de organisatie en de leidinggevende waar ik voor werk ‘iets te leveren’. Deze expeditie zal ook door de deelnemers betaald worden door de leidinggevende in hun organisaties. Er is een spanning te houden voor een manier van werken waar ik voor wil staan: het autonome proces (toestaan van het niet weten, het laten ontvouwen, de eigen controlemechanismen erkennen en ontmaskeren om tot werkelijke vernieuwing te komen). En ook om ons te verhouden tot bijvoorbeeld een planning en ritmes van organisaties waar men aan gecommitteerd is. En er is de spanning met betrekking tot ideeën over wat er bij je professionele vorming hoort, en welke ‘rotzooi’ ‘dieptes’ ‘geraaktheden’ ongemak’ je thuis hoort te laten. In dit krachtenveld moet het gebeuren.   

Wegorganiseren 
Na het moment met het team, waarin ik niet als performer aanwezig was, maar gewoon als Marjolijn die voor haar gevoel ‘nog te weinig leverde’ en die huilend haar spanning eruit liet, voelde ik me naakt en onbeschermd en ontmaskerd: onprofessioneel. Hilde Swets, die in deze leergang de deelnemers zal begeleiden, zag dit anders. Ze zegt dat ze een mooi parallel proces ziet voltrekken, dat wij als team ook zelf door de onzekerheid te gaan hebben, waar we de deelnemers in willen ontvangen. Ze noemt dat een proces als dit in organisaties graag weg georganiseerd wordt, immers: het is ongemakkelijk, er zijn emoties en het is totaal niet helder hoe we hieruit komen. De kunst is te leren van dit parallel proces: wat komen we nu tegen in het klein en wat leren we ervan? Grote kans dat we dit straks ook in de deelnemers groep tegen gaan komen. We gaan nu niks fixen, maar er vooral bijblijven en accepteren dat dit zo is. In het aanwezig zijn gaat de ruimte of opening zichtbaar worden.[3]

Tessa vult aan dat ze het spannend vindt om dit onderzoek met mensen in deze diepte aan te gaan. Maar ze noemt ook dat ze er steeds sterker in gelooft dat deze expeditie met de deelnemers en onze verschillende expertises, een schat aan informatie kan bieden over hoe we naar de toekomst en vernieuwing kijken, en hoe deze kan verschijnen in mensen, in organisaties.  De nieuwe slogan voor haar onderzoek is niet langer ‘de toekomst is van ons allemaal, maar de toekomst is in ons allemaal’[4]

Professionele kwetsbaarheid
We willen in dit vervolg gaan werken vanuit de bereidheid om ‘vernieuwing’ te begrijpen als iets dat ‘in’ onszelf plaatsvindt, en dat zich verhoudt tot iets buiten ons, de cultuur (van de organisatie) waar je in werkt in Nederland. En daarnaast willen we ‘vernieuwing’ begrijpen als iets dat niet ordentelijk en zonder kleerscheuren kan verlopen, er zal ook messiness zijn.

We werken in een team met de expeditie van transitiebegeleider Hilde Swets, social designer Oukje van Merle en met lector Desgining the Future, Tessa Cramer. Tessa zal wetenschappelijk duiding geven en een overstijgend verhaal filteren uit wat wij meemaken, om de visievorming van organisaties mee te informeren.  

Mijn inbreng en uitdaging zal zijn om helemaal mijn eigen kunstenaarschap te blijven leven en om het proces van vernieuwing zoals zich dat in mij afspeelt in te zetten als informatie in de expeditie. Om daarmee letterlijk aan den lijve te onderzoeken welke consequenties ‘zijn met het onzekere’ heeft voor de manier waarop we kijken naar ‘professionaliteit’.
Theatermaker Adelheid Roosen zei het heel mooi: ‘Hoe kwetsbaarder je van jezelf mag zijn in de openbaarheid, hoe makkelijker je het hebt. Je hoeft geen dingen op te houden, hoeft niks uit de weg te gaan, je hoeft niet ergens een muur voor te bouwen, je hoeft geen masker op te zetten, je hoeft niet ergens om heen te draaien, je hoeft geen leugen te vertellen, je hoeft niks te verzinnen.’[5]

Wat als wij als professionals met elkaar obstakels, stokpaardjes en angsten die we tegenkomen als we ‘willen vernieuwen’ kunnen zien als onderdeel van onze professionele vorming? En dat wij ‘excellente professionals’ zijn als we dat proces aangaan met snottebellen, en lachpartijen en alles erop en eraan.

Doe je met ons mee? Lees hier de (praktische) informatie en schrijf je in! http://www.onzekerezaken.nl/leerexpeditie

---

[1] Aantekeningen van Oukje van Merle, tijdens een voorbereidende bijeenkomst voor de leerexpeditie, op 22 juli 2024

[2] Michael van Hoogenhuyze (2007). Muzisch denken, Michael van Hoogenhuyze Koninklijke Academie van Beeldende kunsten, Den Haag

[3]  Swets en van der Voort 2021 Durf te doen wat onbekend is https://www.ruimtehouders.nl/programma/durf-te-doen-wat-onbekend-is-boek/ )

[4] Uitspraak van Tessa Cramer tijdens een voorbereidende bijeenkomst voor de leerexpeditie, op 22 juli 2024

[5] 44:58 – 45:17 VPRO-cultuurpodcast ‘Nooit meer slapen’, Lotje Ijzermans in gesprek met theatermaker, actrice en schrijver Adelheid Roosen op 10 augustus 2024