LECTORAAT CHANGE MANAGEMENT – De Haagse Hogeschool
BLOG 3 Scaling Deep: de onzichtbare impact die verandering mogelijk maaktonderzoek op het randje
Als kunstenaar onderzoeker ben ik verbonden aan het lectoraat Change management van De Haagse Hogeschool om mee te werken aan vernieuwing in organisaties. Ik ontwerp performances waarin ik samen met professionals herkenbare organisatievraagstukken (bijvoorbeeld ‘hoe om te gaan met het onzekere?’) op artistieke wijze benader. Het idee: juist in de gedeelde ervaring van een performance kan zich iets nieuws openbaren ten aanzien van het vraagstuk. Maar dan gaat de tl-verlichting aan, gaan we terug aan het werk en is de vraag: hoe werkt dat wat er in de performance plaatsvond door in het werk van alledag? Wat is de impact en hoe meten we dat?
De afgelopen maanden heb ik gesproken met verschillende lectoren om te onderzoeken hoe zij zich binnen hun organisaties verhouden tot impact. Deze perspectieven vormen de voedingsbodem voor een event met onderzoekers, lectoren en kunstenaars om tezamen impact uit haar huidige krappe jas te bevrijden, en voorbij de ‘spreadsheet mentaliteit’ rond impact te kijken.
Het Impact event is op 28 januari 2026, lees hier de uitnodiging en meld je aan! HET EVENT IS VOL
Lees hier de eerste twee blogs over het impact onderzoek: Blog 1 Impact bevrijden uit haar krappe jas en Blog 2 Impact als mysterie.
Culturele wortels beïnvloeden
De woorden van Tatiana Fraser (schrijfster, ondernemer en pionier op het gebied van systeemverandering, leiderschap en feministische praktijken), springen vanaf de andere kant van de oceaan zo mij hart in. Ik ontmoet haar via het beeldschelm tijdens het online webinar Scaling Deeply: The Invisible Current of Deep, Slow, Enduring Relational Growth (Diep opschalen: de onzichtbare stroom van diepe, langzame, duurzame relationele groei). Haar visie sluit naadloos aan bij wat ik noem ‘de onzichtbare impact’ waar ik in Blog 2 over schreef; hoe belangrijk het is om ook de relationele, emotionele en zelfs spirituele dimensie van impact serieus te nemen. Tatiana noemt dat ‘Scaling deep’; één van de drie denkkaders die zij heeft ontwikkeld rond impact in de context van systeemverandering.
Tatiana neemt waar dat er vooral veel focus is op de andere twee denkkkaders die zij benoemt. Het eerste denkkader ‘Scaling up’, is gericht op systeemverandering op het gebied van beleid, structuren en systemen (wetgeving, instituties, financieringsstromen). Het tweede, ‘Scaling out’, gaat over verandering verspreiden door herhaling, uitbreiding of het kopiëren van bruikbare innovaties. Deze dimensies van impact in de richtingen ‘Up’ en ‘Out’ representeren de zichtbare en meetbare impact, groei en succes, Wat voor haar mist in deze concepten van impact is ‘Scaling deep’. Dit derde denkkader rond impact gaat over het verankeren van verandering door cultuur, waarden, overtuigingen en relaties te transformeren: onze culturele wortels bevragen.[1]
Scaling deep: condities creëren voor verandering
Dit type diepe impact dat zij introduceert kan je niet zien, het is niet tastbaar, maar het is deze dimensie van impact waarin de kunstzinnige interventies die ik als kunstenaar ontwikkel ondergebracht kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan het onderzoek naar onzekerheid in de context van (busniess)onderwijsvernieuwing dat ik heb gedaan vanuit het lectoraat Change Management (De Haagse Hogeschool). We boden deelnemers werksessies aan om ‘een andere houding’ ten aanzien van ‘onzekerheid’ te cultiveren[2]. In zo’n werksessie werkten we met belichaamde oefeningen, zoals bijvoorbeeld vanuit een liggende houding een thematiek tot je nemen in een audio soundscape van gesproken tekst en muziek. En hierna een dialoog voeren die start vanuit beweging. In dergelijke werksessies gebeurt er van alles in de relationele en emotionele laag van de deelnemers wat moeilijk te ‘pakken’ is.
Uiteindelijk hebben we hier blogs over geschreven, een video-installatie ontwikkeld waarmee een gesprek over ‘het onzekere’ gevoerd kan worden, een website gemaakt met daarop te downloaden werkvormen en een workshopreeks die gevolgd kan worden. De ‘impact’ van het onderzoek hebben we uitgedrukt in het aantal werkboeken dat gedownload is, het aantal deelnemers dat deel heeft genomen aan de werksessies en workshops, en op hoe veel locaties de video-installatie door heel Nederland heeft gedraaid. Maar dit zijn allemaal indicatoren op het gebied van ‘Scaling out’. Terwijl ons onderzoek vooral gericht was op het veranderen van mindset, het herzien van waardenpatronen en het oefenen met ander gedrag, ‘Scaling deep’ dus.
Het is een boeiende exercitie om te kijken hoe we onze aandacht ook naar deze ‘onzichtbare’ ‘niet kwantificeerbare’ dimensie van impact kunnen brengen en daar ook een taal voor kunnen ontwikkelen. ‘Scaling deep’ creëert de condities voor verandering, het is niet de enige manier om dingen te doen en veronderstelt niet dat ‘Scaling up and out’ verkeerd zijn. ‘Scaling deep’ bestaat in relatie tot ‘Scaling up and out’.[3]
Culturele verandering en innerlijk werk
Toen Scaling Deep als idee vorm begon te krijgen werd het vooral gedefinieerd als ‘culturele verandering en innerlijk werk’. Maar dit hielp nog niet voldoende om echt te begrijpen waar het precies over ging, en dat gebrek aan helderheid maakte het ook makkelijker voor fondsenverstrekkers en leiders om het concept terzijde te schuiven.[4] Dit gegeven is vanuit mijn praktijk als kunstenaar zeer herkenbaar, opmerkingen als “Je kunt jouw werk eigenlijk niet zien, je kunt het niet aanraken, het is niet tastbaar”krijg ik ook vaak terug en dit is frustrerend. Daarom ben ik erg blij met het jarenlange onderzoek dat Tatiana Fraser en haar team gedaan hebben. Ze nam interviews af met meer dan honderd leiders wereldwijd, om hun praktijken, strategieën en vormen van impact te begrijpen.Deze drie begrippen die praktijken van ‘Scaling deep’ beschrijven kwamen uit het onderzoek:
• Collectief leren
Verschuift de focus van meetbare indicatoren naar gezamenlijke betekenisgeving. Het brengt diverse perspectieven samen om te zien wat er als geheel zichtbaar wordt en ondersteunt samenwerken over verschillen heen, waarderen van meerdere vormen van weten en wijs handelen in een iteratief proces.
• Verbinding
Dit richt zich op het herstellen van relaties: tussen hoofd en lichaam, mens en aarde, en tussen mensen onderling. Deze praktijken vertragen het tempo, geven ruimte aan het relationele domein en bevorderen somatische en relationele afstemming.
• Heling
Deze praktijken gaan in essentie om het herijken van het idee dat er één expert of dominante manier van denken is die een probleem moet oplossen. In onze westerse manier van denken zijn problemen iets dat we moeten ‘oplossen’ en ‘fixen’. De verschuiving die Scaling Deep voorstelt, is om het idee van het ‘probleem’ te depathologiseren. Je ziet dan niet het individu als defect, maar het probleem als een betekenisvol signaal van systemische onbalans. Dat opent de deur naar heling als proces van relatie, balansherstel en bewustwording, van en tussen mensen en hun omgeving. [5]
In de kunstzinnige interventies die ik ontwikkel kan de vergissing ontstaan dat we in een navelstaarderij bubbel met zelfonderzoek en zelfontwikkeling bezig zijn, die losstaat van betrokkenheid bij de wereld en wat erbuiten onszelf gebeurt. Deze drie concepten laten goed zien dat de experimenten weliswaar vanuit individuele betrekking uitgevoerd worden, via geraaktheid en belichaming, maar dat deze de condities vormen voor meetbare zichtbare stappen die hieruit kunnen volgen. Het is belangrijk om de relatie te zien tussen de verschillende vormen van ‘impact maken’ (up, out en deep), omdat ze niet los van elkaar staan, maar in relatie tot elkaar alledrie waardevol zijn.
Ben je klaar voor de Deepdive?
De principes die ik hierboven benoem nemen we mee in onze manier van werken tijdens het event op 28 januari. We gaan ons verhouden tot impact die valt in het gebied ‘Scaling deep’: praktijken waarmee we onze culturele wortels bevragen. Dit aspect van impact roept ook spanning in ons op, weet ik uit ervaring, bijvoorbeeld werkend met (onderwijs)vernieuwers. Je culturele wortels bevragen klinkt als concept misschien interessant, maar ‘Scaling deep’ vindt plaats in de relationele sfeer, van mens tot mens, en het bevragen van onze denkbeelden, en dat is in de praktijk ook ongemakkelijk, rommelig en vaak onaf.
Laten we de 28e als we ons begrip van ‘impact’ gaan verruimen aannemen dat:
Hier alvast een tipje van de sluier over vier aspecten van impact, die we gaan exploreren met elkaar en waar de lectoren ons elk op eigenwijze wijze in gaan meenemen:
– Jacco van Uden, lector Change management De Haagse Hogeschool: ruimte maken voor impact die onverwacht is.
– Godelieve Spaas, lector Kunst | Cultuur | Transities Hogeschool Zeeland: leren luisteren naar ongehoorde stemmen.
– Daan Andriessen lector Onderzoekend Vermogen Hogeschool Utrecht: het dilemma ervaren tussen het ‘systematische denken’ en het ‘emergente ontvouwen’.
– Theo Niessen, lector Impact als respons-abiliteit bij Fontys: Impact leren kennen als zichzelf ordende betekenis.
In de volgende blog deel ik een visie op impact gebaseerd op het werk van Hartmut Rosa, door Liesbet van Zoonen and Carolina Valente Pinto: ‘Notes on resonanse’.
Stay tuned en dank voor de aandacht!
Header tekening die ik maakte, ‘Heilige Huisjes’: hoe laat je heilige huisjes los om ruimte te maken voor de energie die tussen mensen wil stromen?
[1] Tatiana Fraser, Scaling Deeply webinar op 20-11-2025. Introductie van concepten van ‘Scaling up, out and deep’ minuut 08:25 – 12.06. https://www.canva.com/design/DAG5mT0_Kpw/InvI13cbXd6zYXaPEGYPJA/watch
[2] Marjolijn Zwakman, blogs over het onderzoek naar onzekerheidsvaardigheid op de website van het Lectoraat Change Management: https://lectoraatchangemanagement.nl/?s=onzekerheidsvaardigheid
[3] Tatiana Fraser, Scaling Deeply webinar op 20-11-2025. Introductie van concepten van ‘scaling up, out and deep’ minuut 16:41-16:52 https://www.canva.com/design/DAG5mT0_Kpw/InvI13cbXd6zYXaPEGYPJA/watch
[4] Tatiana Fraser, Scaling Deeply webinar op 20-11-2025. Introductie van concepten van ‘scaling up, out and deep’ minuut 11:32 – 12:02 https://www.canva.com/design/DAG5mT0_Kpw/InvI13cbXd6zYXaPEGYPJA/watch
[5] Tatiana Fraser, Scaling Deeply webinar op 20-11-2025. Introductie van concepten van ‘Scaling up, out and deep’ minuut 11:32 – 15:11 https://www.canva.com/design/DAG5mT0_Kpw/InvI13cbXd6zYXaPEGYPJA/watch
LECTORAAT CHANGE MANAGEMENT - De Haagse Hogeschool 